Powiat oleśnicki, gmina Bierutów
(nazwa niemiecka: Vogelgesang, Kreis Oels)
Kijowice to niewielka miejscowość położona około dwóch kilometrów na północny wschód od Bierutowa. Wieś lokowano na prawie niemieckim prawdopodobnie już w XIII wieku, jednak niewiele wiadomo o jej najdawniejszych dziejach. W źródłach niemieckich występowała pod nazwą Vogelgesang. W lesie w pobliżu Kijowic znajduje się jeden z najbardziej interesujących średniowiecznych krzyży kamiennych na Dolnym Śląsku. Na jego powierzchni wyryto krucyfiks oraz postać mężczyzny klęczącego u stóp Chrystusa. Majuskułowa inskrypcja upamiętnia śmierć Conradusa w 1357 roku. Nie wiadomo jednak, czy przedstawione na krzyżu wydarzenie było bezpośrednio związane z Kijowicami. Granitowy krzyż ma około 2,41 m wysokości i uchodzi za najwyższy średniowieczny krzyż pokutny na Dolnym Śląsku. W 2009 roku został połamany, następnie poddano go konserwacji i ustawiono ponownie.
W XIX wieku majątek ziemski w Kijowicach należał do dóbr książąt oleśnickich. Nie był jednak samodzielną siedzibą właściciela i najprawdopodobniej nie posiadał reprezentacyjnej rezydencji. Po śmierci ostatniego księcia oleśnickiego Wilhelma w 1884 roku dobra przeszły na własność pruskiego następcy tronu, późniejszego cesarza Fryderyka III, a następnie jego potomków z dynastii Hohenzollernów. W latach 1886–1921 posiadłość w Kijowicach liczyła około 174 ha. Obejmowała przede wszystkim lasy, grunty orne i łąki. W 1930 roku jej powierzchnia wynosiła 128 ha. W latach trzydziestych XX wieku niewielki majątek, pozostający nadal własnością Hohenzollernów, został rozparcelowany. Dane statystyczne potwierdzają, że w końcu XIX wieku Kijowice funkcjonowały jako okręg dworski, a powierzchnia dóbr wynosiła dokładnie 173,74 ha.
Dawna gospoda
Najciekawszym budynkiem w Kijowicach jest dawna gospoda, określana również jako zajazd. Ze względu na klasycystyczną formę i otoczenie rozległym parkiem obiekt może przypominać niewielki dwór. Dostępne materiały nie potwierdzają jednak, by budynek był kiedykolwiek właściwą rezydencją właścicieli majątku. Prawdopodobnie od początku pełnił funkcje usługowe, być może związane z położeniem miejscowości przy drodze prowadzącej do Bierutowa. Budynek wzniesiono w XIX wieku na rzucie prostokąta. Jest murowany z cegły, podpiwniczony, parterowy i nakryty dachem dwuspadowym. Jego asymetryczną bryłę urozmaicają pozorne ryzality, których elewacje zamknięto trójkątnymi przyczółkami. Główne wejście poprzedza taras dostępny po schodach. Klasycyzująca kompozycja elewacji, reprezentacyjny charakter wejścia oraz usytuowanie budynku pośród zieleni nadają mu wygląd niewielkiej wiejskiej rezydencji. Po drugiej wojnie światowej w dawnej gospodzie urządzono świetlicę. W kolejnych dziesięcioleciach obiekt został znacznie przekształcony, a na przełomie XX i XXI wieku znajdował się w bardzo złym stanie technicznym. Z dawnej budowli zachowały się wówczas przede wszystkim piwnice i fragmenty murów. Prywatny właściciel przeprowadził następnie szeroko zakrojoną odbudowę, przywracając obiektowi historyzującą, nawiązującą do pierwotnej formy sylwetkę. Dawną gospodę otacza niewielki park krajobrazowy. Od strony wsi prowadzi do niego aleja dojazdowa, której przedłużenie biegnie w kierunku Bierutowa. Obecność tak rozbudowanego założenia zieleni przy budynku pełniącym funkcję gospody jest przypadkiem nietypowym i była zapewne jedną z przyczyn uznawania obiektu za dawny dwór. Park, datowany na XIX wiek, został wpisany do rejestru zabytków 27 grudnia 1984 roku pod numerem A/3319/519/W.
Gospoda w Kijowicach i otaczający ją park w lipcu 2023 r.
W pobliżu Kijowic znajduje się również dawny cmentarz żydowski, założony w 1865 roku dla członków gminy synagogalnej w Bierutowie. Starszy cmentarz tej społeczności znajdował się w Miłocicach, lecz w drugiej połowie XIX wieku okazał się zbyt mały. Miasto przekazało wówczas gminie żydowskiej teren nowej nekropolii w Kijowicach. Cmentarz zajmuje około 0,2 ha. Przetrwał okres III Rzeszy, został jednak zdewastowany po zakończeniu drugiej wojny światowej. Do dziś nie zachowały się na nim kamienne nagrobki, pozostały natomiast fragmenty ceglanego ogrodzenia. Nekropolię wpisano do rejestru zabytków 12 stycznia 1990 roku pod numerem A/3322/636/W.
Informacje praktyczne i dojazd
Kijowice położone są około dwóch kilometrów na północny wschód od centrum Bierutowa, przy lokalnej drodze prowadzącej w stronę Zawidowic. Dawna gospoda wraz z otaczającym ją parkiem znajduje się w północnej części miejscowości. Obiekt stanowi własność prywatną i można go oglądać wyłącznie z ogólnodostępnej drogi. Dokładna lokalizacja dawnej gospody:
51.12619541423083, 17.51635602930407
Damian Dąbrowski,
Grudzień 2011 r., aktualizacja lipiec 2023 r.
Zdjęcia Kijowic z marca 2011 r.
