Powiat trzebnicki, gmina Trzebnica

(nazwa niemiecka: Neuwalde, Kreis Trebnitz)

 

 

Rys historyczny i stan obecny:

W 1673 roku jako właściciel Blizocina wzmiankowany był Peter Moriz von Prittwitz młodszy (zm. 1685r.). W 1720 roku miejscowość należała do rodziny von Gerstorf (Gersdorff). Kolejnymi właścicielami majątku w Blizocinie byli: w 1743 roku von Nazmar, w 1752 roku von Werner, a następnie wdowa po nim. Według opisu wioski z 1785 roku Blizocin liczył 87 mieszkańców wyznania ewangelickiego, należących do kościoła w Masłowie (Massel). W miejscowości znajdował się dwór, folwark, 13 gospodarstw zagrodniczych i młyn wodny. W tym czasie właścicielem majątku był Pan Gottlob Wilhelm von Werner. Przed 1830 rokiem dobra w Blizocinie przejął Ober-Amtmann Puschmann. W 1830 roku w miejscowości wzmiankowano pałac, folwark i 20 domów. Spośród 118 mieszkańców osiem osób było wyznania katolickiego. Ewangelicy w dalszym ciągu podlegali pod kościół w Masłowie, katolicy należeli do kościoła w Koczurkach (Kotzerke). W 1845 roku właścicielem dóbr w Blizocinie był już Pan Langner. Według opisu wioski było w niej 20 domów, pałac, folwark, cegielnia, browar i gorzelnia. Liczba mieszkańców wzrosła do 158, w tym 13 katolików. Pan Langner pozostał właścicielem majątku przynajmniej do 1858 roku. Przed 1861 rokiem dobra przejął Pan Oelsner, wzmiankowany również w książce adresowej z 1866 roku. W 1872 roku właścicielem posiadłości był porucznik Ad. von Strotha. Cztery lata później w Blizocinie wzmiankowano Cuno Hanke. Po śmierci Cuno Hanke (zm. przed 1886r.) majątek otrzymała w spadku wdowa po nim Pani Marie Hanke. Według księgi adresowej z 1886 roku właścicielką dóbr rycerskich w Blizocinie była Pani Marie Hanke. W jej imieniu folwark prowadził inspektor Demnig. Posiadłość liczyła 217ha, w tym 164ha pól uprawnych, 22ha łąk, 1ha pastwisk, 27ha lasów, 3ha dróg i podwórzy gospodarczych. W gospodarstwie hodowano 17 koni, 53 sztuki bydła rogatego, w tym 22 krowy, 480 owiec, 40 świń. Wdowa Pani Marie Hanke pozostała właścicielką majątku przynajmniej do 1894 roku. W 1902 roku posiadłość należała już do Pana Adolfa Maya. W kolejnych latach właściciele dóbr często się zmieniali. Adolfa Maya wzmiankowano w Blizocinie jeszcze w 1905 roku. W tym czasie jego włości liczyły 217ha, w tym 164ha pól uprawnych, 22ha łąk, 1ha pastwisk, 27ha lasów, 3ha dróg i podwórzy gospodarczych. Przed 1909 rokiem majątek przejął Wilhelm Brutschke. Nie mieszkał w nim jednak zbyt długo. Trzy lata później właścicielem posiadłości został Rudolf Dehmelt. W 1917 roku dobra należące do Rudolfa Dehmelta liczyły 217ha, w tym 164ha pól uprawnych, 23ha łąk, 26ha lasów, 1ha parku i ogrodu, 3ha dróg i podwórzy gospodarczych. Gospodarstwo specjalizowało się w uprawie buraków cukrowych. Przed 1921 rokiem majątek nabył Erich Just. W kolejnych latach gospodarstwo przeżywało trudności finansowe. Powierzchnia majątku zaczęła spadać i w 1926 roku wynosiła 198,5ha, w tym 135ha pól uprawnych, 8ha łąk, 15ha pastwisk, 25ha lasów, 2ha parku, 2ha ogrodu, 11,5ha dróg i podwórzy gospodarczych. Przynajmniej od 1926 roku współwłaścicielem majątku była Bkk Kreissparkasse Trebnitz. Ericha Justa wzmiankowano jeszcze w księdze adresowej z 1930 roku. W 1937 roku posiadłość należała do jego spadkobierców oraz Bkk Kreissparkasse Trebnitz. Majątek w tym czasie liczył 194,5ha, w tym 135ha pól uprawnych, 8ha łąk, 21ha pastwisk, 25ha lasów, 5,5ha parku, 2ha ogrodu, dróg i podwórzy gospodarczych. Na folwarku hodowano czarnobiałe bydło nizinne oraz świnie. Po drugiej wojnie światowej posiadłość rodziny Just przejęło państwo polskie. Folwark wraz z rezydencją przekazano w zarząd Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu Trzebnica. Po likwidacji PGR-u w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia majątkiem zarządzała Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. Obecnie gospodarstwo wraz z pałacem i parkiem należy do firmy ROLBLIZ Sp. z o.o. Rezydencja jest wykorzystywana jako budynek administracyjny przedsiębiorstwa.

 

Pałac

Rezydencja w Blizocinie była wzmiankowana już w 1785 roku. Kolejne informacje o istniejącym pałacu pochodzą z 1830 i 1845 roku. Skromny klasycystyczny budynek został przekształcony po drugiej wojnie światowej. Do pałacu dostawiono m.in. szereg parterowych dobudówek. Budynek wpisany do ewidencji zabytku, lecz nie do rejestru zabytków. Po 2008 roku Przedsiębiorstwo Rolno-Usługowe ROLBLIZ SP. z o.o. przeprowadziło generalny remont pałacu. Obecnie budynek jest bardzo dobrze utrzymany, jednak o jego historii świadczy już tylko portyk głównego wejścia. Pałac murowany z cegły i bloczków rudy darniowej, potynkowany, pierwotnie założony na planie prostokąta, obecnie na rzucie zbliżonym do litery „L”, korpus dwukondygnacyjny, z użytkowym poddaszem, nakryty dachem naczółkowym. Fasada (elewacja północno-zachodnia) pięcioosiowa, z częścią centralną zaakcentowaną wystawką, zwieńczoną niewielką wieżyczką. Na osi budynku główne wejście, poprzedzone skromnym gankiem kolumnowym. Odnowione elewacje budynku są w znacznym stopniu uproszczone. Jedynymi ozdobnymi detalami architektonicznymi są wspomniany ganek i lizeny, akcentujące naroża budynku i oś środkową fasady. Pałac skierowany jest fasadą na dziedziniec folwarczny. Wśród zabudowań gospodarczych wart uwagi jest zbudowany z rudy darniowej spichlerz. Od południa i wschodu do rezydencji przylega park.

 

Zabytki w Blizocinie

Do rejestru zabytków nie wpisano żadnego obiektu w Blizocinie. W ewidencji zabytków znalazł się zespół pałacowy (nr 11): pałac, kotłownia, dwa budynki gospodarcze.

 

Informacje praktyczne i dojazd

Dojazd komunikacją publiczną do Blizocina zapewniają autobusy PKS kursujące m.in. Milicza, Trzebnicy i Wrocławia. Ze względu na możliwość znalezienia przesiadki polecam dojazd przez Wrocław. Podróżującym samochodem proponuję jechać z Gliwic autostradą A4 w kierunku Legnicy do węzła Wrocław Południe, następnie autostradową obwodnicą miasta (A8) do węzła Wrocław Północ i dalej DK5 w stronę Poznania. Z tej ostatniej trasy należy zjechać do Trzebnicy. Z miasta najlepiej wyjechać DK15 (ul. Milicka), w kierunku Milicza. Trasa ta przebiega przez środek Blizocina. Odległość: z Gliwic w jedną stronę około 210km. Zespół pałacowy (nr 11) znajduje się w centrum Blizocina, na południe od drogi krajowej nr 15. Samochód można zaparkować w bocznej drodze, w bezpośrednim sąsiedztwie dawnej rezydencji.

 

Damian Dąbrowski,

Styczeń 2014 r.

Joomla templates by a4joomla