Powiat wołowski, gmina Brzeg Dolny

(nazwa niemiecka: Thiergarten, Kreis Wohlau)

 

 

Rys historyczny i stan obecny:

Miejscowość wzmiankowana po raz pierwszy w 1301 roku pod nazwą Tyrgarten. Z 1335 roku pochodzą pierwsze informacje o kościele w Godzięcinie. W dokumencie z 1360 roku wioska określona została jako Tiergarten. Godzięcin na przełomie XVI i XVII wieku należał do rodziny Poley. W miejscowości wzmiankowano Macieja Poley (zm.1579r.) oraz jego syna Christopha von Poley (ur.1561r., zm.1637r.). Christoph von Poley był dwukrotnie żonaty. Do dziś w kościele w Godzięcinie przetrwało epitafium jego przedwcześnie zmarłej pierwszej żony – Anny z domu Böhm z Sobkowic (zm.1588r.). Z drugiego małżeństwa z Heleną von Troilo (ur.ok.1573r., zm.1631r.) Christoph von Poley miał trzy córki i dwóch synów. Jeden z synów - Nicolaus von Poley (zm.1604r.) również został pochowany w kościele w Godzięcinie. Na temat dalszych związków rodziny Poley z Godzięcinem brak informacji źródłowych. W 1795 roku właścicielem majątku w Godzięcinie był Friedrich Wilhelm Hilscher. W miejscowości znajdowały się dobra rycerskie, kościół, probostwo, dwie szkoły, 79 domostw, 24 gospodarstwa kmiece, 31 gospodarstw zagrodniczych, 5 gospodarstw chałupniczych, dwa wiatraki i inne zabudowania. Wioska liczyła 507 mieszkańców. Przynajmniej od 1826 roku posiadłość w Godzięcinie należała do barona von Köckritz, pełniącego funkcję starszego ziemskiego. W 1830 roku osada składała się z dwóch folwarków i 88 domostw, zamieszkanych przez 578 osób, w tym 23 wyznania katolickiego. W 1845 roku dobra w dalszym ciągu należały do starszego ziemskiego barona von Köckritz. W Godzięcinie wzmiankowano 94 domy i dwa folwarki. Wioska liczyła 678 mieszkańców, w tym 18 katolików. Baron Karl Friedrich Otto Sigismund von Köckritz pozostał właścicielem majątku w Godzięcinie przynajmniej do 1857 roku. Następnie włości odziedziczył rotmistrz Georg Otto von Köckritz (ur. w Godzięcinie w 1826r., zm.1884r.). Według księgi adresowej z 1886 roku majątek w Godzięcinie należał do spadkobierców rotmistrza Georga Ottona von Köckritz, w tym wdowy po nim Anny z domu księżniczki von Limburg-Stirum (ur.1839r., zm.1916r.). Posiadłość w tym czasie liczyła 688ha, w tym 286ha pól uprawnych, 46ha łąk, 8ha pastwisk, 319ha lasów, 2ha stawów, 27ha dróg i podwórzy gospodarczych. W gospodarstwie działała cegielnia. Na folwarku hodowano 26 koni, 140 sztuk bydła rogatego, w tym 38 krów, 900 owiec, 25 świń. W 1894 roku dobra rycerskie w Godzięcinie nabył Gideon von Wallenberg-Pachaly z Wrocławia. W 1905 roku majątek z folwarkiem Niederhof miał powierzchnię 796ha, w tym 343ha pól uprawnych, 43ha łąk, 371ha lasów, 8ha łoziny, 3ha dróg i podwórzy gospodarczych. Folwark prowadził inspektor Melz. Według książki adresowej z 1937 roku dobra rycerskie i folwark Niederhof należały do Ernsta von Wallenberg-Pachally, od którego dzierżawił je Hellmut von Wallenberg-Pachally. Posiadłość liczyła 908ha, w tym 360ha pól uprawnych, 45ha łąk, 480ha lasów, 20ha parku i ogrodu, 3ha dróg i podwórzy gospodarczych. Gospodarstwem opiekował się inspektor Wascheck. Po zakończeniu drugiej wojny światowej majątek przejęło państwo polskie. Folwark wraz z rezydencją znalazły się pod zarządem Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Z czasem w pałacu urządzono Państwowy Dom Dziecka. W latach 1981-1985 rezydencja została całkowicie przebudowana i w wyniku przeprowadzonego remontu zupełnie utraciła cechy stylowe. Obecnie przypomina bardziej blok mieszkalny niż zabytek. Dziś w budynku działa Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza.

 

Pałac

Rezydencja w Godzięcinie nie była wzmiankowana w źródłach z 1795, 1830 i 1845 roku. Jednak jakaś siedziba pańska istniała już w pierwszej połowie XIX w., skoro w miejscowości w 1826 roku na świat przyszedł Georg Otto von Köckritz. Pałac mógł zostać rozbudowany w II połowie XIX wieku przez rodzinę von Köckritz, bądź rodzinę von Wallenberg-Pachally. Wygląd pałacu z przed drugiej wojny światowej możemy poznać dzięki widokówkom zamieszczonym na portalu www.dolny-slask.org.pl

 

Źródło: http://godziecin.dolny-slask.org.pl/707668,foto.html?idEntity=522176 (dostęp: 27.07.2014 roku)

 

Źródło: http://godziecin.dolny-slask.org.pl/933626,foto.html?idEntity=522176 (dostęp: 27.07.2014 roku)

 

Obecnie pałac jest budynkiem murowanym z cegły, potynkowanym, założonym na rzucie prostokąta, podpiwniczonym, dwukondygnacyjnym, nakrytym płaskim dachem. Elewację zachodnią flankują dwa alkierze, marne pozostałości rozebranych wież. W wyniku przebudowy z lat 1981-1985 przekształcono układ otworów okiennych, a elewacje pozbawiono ozdobnych detali architektonicznych.

Pałac otacza park o powierzchni ponad 15ha. Przeważa w nim drzewostan liściasty: dęby, klony, buki, lipy, graby i jesiony. Występują jednak również okazy drzew iglastych: sosny, jodły, cisy, cyprysiki i żywotniki. Z rzadszych gatunków warto wymienić tulipanowiec amerykański, igliczję trójcierniową, cypryśnik błotny.

 

Zabytki w Godzięcinie

Do rejestru zabytków w Godzięcinie wpisano kościół p.w. Świętej Trójcy i drewnianą dzwonnicę (nr rej.: 1764 z 11.07.1966r.), park z II połowy XIX w. i mauzoleum (nr rej.: 405/W z 24.05.1978r.). W ewidencji zabytków znajdują się ponadto: pałac (nr 50d), oficyna mieszkalna (nr 38), budynek gospodarczy, oficyna gospodarcza, obora i stodoła.

 

Informacje praktyczne i dojazd

Niestety dojazd komunikacją publiczną do Godzięcina zapewniają pojedyncze autobusy PKS z Wrocławia. Ze względu na problemy ze znalezieniem przesiadki nie polecam tego sposobu dojazdu. Podróżującym samochodem proponuję jechać z Gliwic autostradą A4 w kierunku Wrocławia do węzła Wrocław Południe, następnie autostradową obwodnicą miasta (A8) do węzła Wrocław Stadion i dalej DK94 w stronę Legnicy. Z tej ostatniej trasy tuż za Wrocławiem należy skręcić w prawo w lokalną drogę (ul. Wrocławska) prowadząca przez Krępice, Mrozów, Miękinie i Klękę do Brzegu Dolnego. Z Brzegu Dolnego najlepiej wyjechać ulicą Sienkiewicza, prowadzącą przez Radecz do Godzięcina. Zespół pałacowy i park znajduje się we wschodniej części Godzięcina, na prawo od głównej ulicy. Odległość: w jedną stronę z Gliwic około 210km, z Wrocławia około 45km. Samochód można zaparkować przy jednej z bocznych dróg prowadzących do dawnych zabudowań folwarcznych.

 

Damian Dąbrowski,

Lipiec 2014 r.

 

Joomla templates by a4joomla