Powiat wołowski, gmina Wińsko

(nazwa niemiecka Pronzendorf, Kreis Steinau a.O., od 1932r. Kreis Wohlau)

 

 

Zabytki w Orzeszkowie

Do rejestru zabytków nie wpisano żadnego obiektu w Orzeszkowie. W ewidencji zabytków znajduje się między innymi dwór (nr 16) oraz zespół folwarczny (nr 61): dom mieszkalny i budynek gospodarczy.

 

Miejscowość wzmiankowano w 1452 roku jako Bruntzelndorff. W 1787 roku dobra w Orzeszkowie wchodziły w skład królewskiej domeny i podlegały pod urząd w Wołowie (Königl. Domainen-Amt Wohlau). W miejscowości znajdowały się dwa folwarki, młyn wodny, 11 zagród kmieci, 16 zagrodników i 14 chałupników. Orzeszków liczył w sumie 316 mieszkańców. Według opisu z 1830 roku majątek w Orzeszkowie wchodził w skład królewskiej domeny i podlegał pod urząd w Wołowie (Königl. Domainen-Amt Wohlau). W wiosce wzmiankowano dwa folwarki. Jak podaje źródło z 1845 roku dobra rycerskie pozostawały częścią domeny królewskiej (Königl. Domainen-Amt Wohlau). W Orzeszkowie znajdował się folwark. W skład domeny królewskiej majątek wchodził przynajmniej do 1912 roku. Włości często oddawano w dzierżawę. W Orzeszkowie jako dzierżawców wzmiankowano m.in. Knolla (1872r.), Felgentreua (1894r.), Paula Scholtza (1912r.). W 1894 roku posiadłość liczyła 328ha, w tym 218ha pól uprawnych, 93ha łąk, 1,5ha ogrodu, 15,5ha lasów, pastwisk, stawów, dróg i podwórzy gospodarczych. W 1912 roku dobra rycerskie Orzeszków z folwarkiem Boraszyn (mit Vorwerk Borschen) miały powierzchnię 328ha, w tym 219,4ha pól uprawnych, 90,8ha łąk, 1,5ha parku i ogrodu, 0,4ha lasu, 0,8ha pastwisk, 2,2ha stawów, 12,9ha dróg i podwórzy gospodarczych. W księdze adresowej z 1937 roku w Orzeszkowie wzmiankowano tylko liczące 77ha dobra Erbhof nr 1, od 1929r. pozostające w rękach Roberta Lindnera. Po zakończeniu drugiej wojny światowej posiadłości w Orzeszkowie przejęło państwo polskie. Losy majątków w czasach Polski Ludowej nie są znane. Ze względu na niewielką powierzchnię prawdopodobnie zostały rozdzielone między indywidualnych rolników. Dwór (dawny Freigut, potem Erbhof nr 1) zmieniono w wielorodzinny budynek mieszkalny. Do dziś zabytek pełni funkcje mieszkalne i można go zobaczyć z zewnątrz, zza ogrodzenia. Obiekt widniejący na przedwojennych widokówkach jako pałac, był zapewne siedzibą dzierżawców majątku wchodzącego w skład domeny królewskiej. Budynek prawdopodobnie znajdował się przy folwarku na północy Orzeszkowa. Jego losy po 1945 roku nie są znane, prawdopodobnie został wyburzony w czasach Polski Ludowej.

 

Orzeszków na przedwojennych fotografiach

Źródło: http://dolny-slask.org.pl/746294,foto.html?idEntity=506523 (dostęp: 17.05.2016r.)

Źródło: http://dolny-slask.org.pl/5928084,foto.html?idEntity=506523 (dostęp: 17.05.2016r.)

 

Po pałacu widocznym na powyższych fotografiach nie ma dziś śladu. Pozostały jedynie zabudowania pofolwarczne. Rezydencja dzierżawców w Orzeszkowie była skromnym parterowym budynkiem, z wydatnymi dwukondygnacyjnymi ryzalitami. Budynek posiadał dachy dwuspadowe. Pałac ozdabiały proste opaski okienne i gzymsy.

Zachowany do dziś obiekt, wpisany do ewidencji zabytków jako dwór (nr 16) znajduje się na pierwszej widokówce i jest podpisany jako Freigut. Było to zapewne dawne wolne sołectwo. Ten skromny budynek jest murowany z cegły, potynkowany, założony na planie prostokąta, podpiwniczony, dwukondygnacyjny, z częściowo użytkowym poddaszem, nakryty dachem czterospadowym. Fasada (elewacja wschodnia) pierwotnie siedmioosiowa, z centralnym pozornym trzykondygnacyjnym ryzalitem, poprzedzonym gankiem z głównym wejściem do budynku. Obecnie zarówno ganek jak i układ osi znacznie przekształcone. Z ozdobnych detali architektonicznych zachował się gzyms wieńczący i niektóre odcinkowe gzymsy nadokienne. W elewacji bocznej (północnej) dodatkowe wejście do budynku. Na wschód od dworu dziedziniec gospodarczy, wokół którego zachowana część zabudowań pofolwarcznych (nr 11-17).

 

Dawny dwór w Orzeszkowie

 

Orzeszków znajduje się około 17 kilometrów na północny-zachód od Wołowa. Z miasta powiatowego najlepiej wyjechać DK340 (ul. Ścinawska) w kierunku Ścinawy. Za miejscowością Boraszyn z DK340 trzeba skręcić w prawo w lokalną drogę prowadzącą do Orzeszkowa. Dwór – dawny Freigut (wg ewidencji nr 16, obecnie nr 15-16) i pozostałości folwarku znajdują się w południowej części miejscowości, przy głównej ulicy. Samochód można zostawić na poboczu drogi. Resztki zabudowań drugiego folwarku (nr 55-59) położone są na północnym krańcu Orzeszkowa.

 

Damian Dąbrowski,

Maj 2016r.

Joomla templates by a4joomla