Powiat wołowski, gmina Wińsko

(nazwa niemiecka Przybor, w latach 1936-1945 Waldheim, Kreis Steinau a.O., od 1932r. Kreis Wohlau)

 

 

Zabytki w Przyborowie

Do rejestru zabytków w Przyborowie wpisano zespół pałacowy, nr rej.: 469/A/1-3/04 z 24.12.2004r.: pałac (nr 46), z 1915; dwór (nr 45), z końca XVII w., XVIII w., XIX w., park, z XVIII w., pocz. XX w. Ponadto do ewidencji zabytków wpisano dawny cmentarz rodowy (na wschód od wsi), kolejne zabudowania zespołu pałacowego: dom czeladny folwarczny, dwie obory; zespół mieszkalno-gospodarczy (nr 44): dom mieszkalny oraz dwa budynki gospodarcze; dom mieszkalny (nr 47), stodołę (nr 49).

 

Miejscowość wzmiankowana pod nazwami: Schieboraw i Schiebieraw (1380r.), Proschiberaw (1401r.), Prziberaw (1402r.). Właścicielami Przyborowa byli m.in.: Otto Paschowitz, ród von Falkenhain, von Uechtritz, von Gfug. Według źródła z 1787 roku dobra należały do rotmistrza von Gfuga, którego ojciec nabył majątek. W tym czasie w Przyborowie znajdowała się pańska siedziba, dwa folwarki, wiatrak i 18 gospodarstw zagrodników. Wioska liczyła 177 mieszkańców. Od 1812 roku posiadłość w Przyborowie należała do rodziny Engelmann. W 1830 roku właścicielem majątku był starosta (Landrath) Engelmann. W Przyborowie wzmiankowano folwark. W 1845 roku dobra były w rękach nadradcy finansowego von Engelmanna z Królewca (in Königsberg). W wiosce znajdował się folwark. W księgach adresowych z 1872 i 1894 roku wzmiankowano w Przyborowie Eduarda von Engelmanna. W 1894 roku jego majątek liczył 445ha, w tym 276ha pól uprawnych, 73ha łak, 11ha pastwisk, 50ha lasów, 14ha stawów, 4ha ogrodu, 3ha parku, 18ha dróg, podwórzy gospodarczych i innych użytków. W 1912 roku właścicielem włości o powierzchni 460,1ha (w tym 267,7ha pól uprawnych, 55,2ha łąk, 17,2ha pastwisk, 54,9ha lasów, 28ha stawów, 0,8ha ogrodu, 13ha parku, 9,3ha łoziny, 11,5ha dróg, 4,5ha podwórzy gospodarczych i innych użytków) był starosta dr Curt von Engelmann, mieszkający w Wołowie  (in Wohlau). W 1937 roku dobra w Przyborowie o powierzchni 421ha (w tym 240,5ha pól uprawnych, 81ha łąk, 8ha pastwisk, 42,5ha lasów, 13ha stawów, 5ha ogrodu i parku, 20ha łoziny, 4ha sadów owocowych, 4ha dróg, 3ha podwórzy gospodarczych i innych użytków) pozostawały po rządami byłego starosty i starszego ziemskiego dr Curt von Engelmann. Funkcję jego generalnego pełnomocnika pełnił Wilhelm von Engelmann. Po zakończeniu drugiej wojny światowej majątek przejęło państwo polskie. Folwark wraz z rezydencją został przekazany Państwowemu Przedsiębiorstwu Rolnemu w Wińsku z siedzibą w Piskorzynie. Dawny dwór i pałac zaadaptowano na mieszkania pracowników przedsiębiorstwa. W kolejnych dekadach XX wieku zabudowania znajdowały się w gestii Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Po jego upadku w latach 90. ubiegłego stulecia majątek przejęła Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa. Kolejnym zarządcą została Agencja Nieruchomości Rolnych. Według Romualda Łuczyńskiego mieszkania w pałacu były użytkowane do 1996 roku. Zamieszczone w Internecie zdjęcie z 1999 roku potwierdza, że zabytek w tym był już opuszczony

http://dolny-slask.org.pl/879375,foto.html?idEntity=513913

Przyborów na przedwojennych widokówkach

Źródło: http://dolny-slask.org.pl/724816,foto.html?idEntity=506525 (dostęp: 26.07.2016r.)

Źródło: http://dolny-slask.org.pl/693859,foto.html?idEntity=506525 (dostęp: 26.07.2016r.)

 

Pierwsza z widokówek pochodzi z przed 1915 roku. Na niej dwór jest jeszcze podpisany Schloss – rezydencja. Po wybudowania nowego pałacu obiekt służył jako oficyna.

 

Dwór

Pańską siedzibę w Przyborowie wzmiankowano już w 1787 roku. Początki rezydencji sięgają więc co najmniej XVIII wieku. Dawny dwór to budynek murowany, potynkowany, założony na planie wydłużonego prostokąta, podpiwniczony, jedno- i dwukondygnacyjny, nakryty dachem czterospadowym (korpus) i mansardowym (skrzydła boczne), pierwotnie z powiekami. Korpus dwukondygnacyjny skrzydła boczne parterowe. Fasada (elewacja północna) o zmienionym układzie otworów okiennych i drzwiowych. Elewacje pozbawione ozdobnych detali architektonicznych. Zabytek pełni funkcje wielorodzinnego budynku mieszkalnego i można go zobaczyć tylko z zewnątrz. Dwór (nr 45) jest wpisany do rejestru zabytków wydaje się to jednak nie mieć znaczenia dla jego losów, a zwłaszcza prowadzonych w budynku prac remontowo-budowlanych.

 

Pałac

Nową rezydencję w Przyborowie ufundował około 1915 roku starosta dr Curt von Engelmann. Neobarokowy pałac został założony na planie prostokąta. Budynek murowany, potynkowany, podpiwniczony, dwukondygnacyjny, z częściowo użytkowym poddaszem, nakrytym dachem mansardowym z lukarnami i powiekami. Fasada (elewacja północno-wschodnia) dziewięcioosiowa z centralnym trzyosiowym pozornym ryzalitem zwieńczonym przyczółkiem z kartuszami herbowymi właścicieli. Główne wejście poprzedza portyk kolumnowy z balkonem. Elewacja ogrodowa (południowo-zachodnia) również dziewięcioosiowa, zamknięta po bokach dwoma dwuosiowymi ryzalitami. Od strony ogrodu dodatkowe wejście do pałacu umieszczone w półkolistej werandzie. Elewacje dzielone pilastrami, zachowały liczne detale architektoniczne: obramienia okienne (uszate, z kluczem), płyciny, festony. Układ wnętrz dwutraktowy z korytarzem między traktami i centralną sienią. We wnętrzach zachowana część pierwotnego wystroju i wyposażenia, m.in. dekoracje fasetowe sufitów, kominki, parkiety.

Przyborów położony jest około 20 kilometrów na północny-zachód od Wołowa. Z miasta najlepiej wyjechać DK340 (ul. Ścinawska) w kierunku Ścinawy. W Małowicach z tej trasy należy skręcić w prawo w lokalną drogę prowadzącą przez Iwno do Przyborowa. Folwark z dawnym dworem i pałacem znajdują się na zachodnim krańcu miejscowości przy zachowanym fragmencie starorzecza Odry. Samochód można zostawić w bocznej drodze przy pofolwarcznych zabudowaniach gospodarczych.

 

Damian Dąbrowski,

Lipiec 2016r.

 

Joomla templates by a4joomla