Powiat głubczycki, gmina Branice

(nazwa niemiecka: Waissak, w latach 1936-1945 Lindau Ober Schlesien, Kreis Leobschütz)

 

 

Rys historyczny i stan obecny:

Barokowy pałac zbudowany prawdopodobnie dla rodziny Skrbeńskich w  I połowie XVIII w. Zabytek wielokrotnie przebudowywano, m.in. w 1850 i po 1961r.  Pałac murowany z cegły, potynkowany, założony na planie prostokąta., podpiwniczony, dwukondygnacyjny, nakryty dachami czterospadowymi. Fasada (elewacja południowa) trzynastoosiowa z centralnie umieszczonym trzyosiowym trzykondygnacjowym ryzalitem o zaokrąglonych narożnikach. W elewacji tylnej trzy trzykondygnacyjne ryzality. Elewacje uproszczone w wyniku remontu w II połowie XX w., podzielone za pomocą gzymsów. Okna w prostokątnych opaskach, ryzalit fasady podzielony za pomocą pilastrów. Układ wnętrz nieregularny, dwu- i jednotraktowy. Na osi budynku obszerna sień nakryta sklepieniem klasztornym z lunetami oraz klatka schodowa. Pomieszczenia parteru sklepione żaglasto, kolebkowo-krzyżowo, kolebkowo z lunetami, korytarze sklepione kolebkowo-krzyżowo, pomieszczenia na piętrze nakryte sufitami. Klatka schodowa w dolnej części jednobiegowa, wyżej dwubiegowa przesklepiona żaglasto, z zachowanymi resztkami dekoracji stiukowej i rokokowych malowideł wykonanych przez Franciszka Sebastiniego około 1776 r., przemalowanych w czasach późniejszych. W salonie na piętrze pozostałości dekoracji stiukowych i malowideł w stylu pompejańskim z około 1850 r. Stan pałacowych wnętrz w latach 60-tych XX wieku oddaje fragment z Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce, tom VII województwo opolskie, zeszyt 2 powiat głubczycki (strony 87-88): „Klatka schodowa o podziałach ramowych, z rozetami na gurtach sklepienia. Przy podeście w części dolnej dwie nisze w obramieniach profilowanych. W ścianie oddzielającej  część jednobiegową od dwubiegowej dwie arkady w kształcie nieregularnych owali, w obramieniu z ozdobnych esownic. Nad podestem trzy przęsła sklepień żaglastych z dekoracją stiukową w kształcie okrągłych otoków z motywami roślinnymi przy narożnikach. W sieni na piętrze trzy arkady prowadzące do klatki schodowej, zamknięte łukiem spłaszczonym, ujęte dekoracją stiukową o motywach roślinnych i kartuszowych. Na sklepieniu klatki schodowej i sieni pierwszego piętra dekoracja malarska 2 poł. w. XVIII. W pierwszym przęśle dolnej części klatki schodowej w kartuszu rokokowym Chronos i dwie postacie alegoryczne; na sklepieniu ponad podestem wazon rokokowy z kwiatami. Na suficie sieni pierwszego piętra trzy przedstawienia w obramieniach rokokowych: pośrodku postać symbolizująca urodzaj, po bokach w krągłych medalionach igrające putta. W salonie dekoracja malarska w stylu pompejańskim 1850: na suficie rozeta w wieńcu kwiatowym i obramieniu stiukowym o fantazyjnym wykroju, w fasetach fryz roślinny, poniżej gzyms kostkowy i ściany podzielone na kwatery pasami o dekoracji roślinnej; w poszczególnych kwaterach i supraportach medaliony z postaciami mitologicznymi; w niszy narożnej piec kaflowy rokokowy. W sąsiedniej sali dwie narożne nisze w profilowanych obramieniach, nad jedną z nich zwieńczenie stiukowe o motywach regencyjnych. W znacznej mierze zachowana stolarka o dekoracji płycinowej w. XVIII oraz ozdobne parkiety ok. poł. w. XIX. W sieni parteru posadzka z płyt marmurowych”.

Pałac po wojnie otrzymało Państwowe Gospodarstwo Rolne, które urządziło w nim mieszkania. Początkowo zadbany budynek (remont w latach 60-tych XX w.), z czasem wraz z pogarszającą się finansowa kondycją gospodarstwa zaczął podupadać. W latach 80-tych zabytek sprzedano prywatnemu inwestorowi, co było początkiem katastrofy. Nowy właściciel nie tylko nie remontował rezydencji, ale nawet nie starał się zabezpieczyć budynku przed szabrownikami. Przez wiele lat w opuszczonym budynku królowali złodzieje i wandale. Dzięki nim i właścicielowi do dziś niewiele przetrwało z opisanych powyżej pięknych wnętrz, które z pałacu w Wysokiej czyniły jeden z najcenniejszych zabytków ziemi głubczyckiej. Od 2009 r. rezydencja w Wysokiej ma nowego właściciela. Inwestor rozpoczął prace remontowo-zabezpieczające. W pierwszej kolejności zostały wzmocnione ściany oraz wymieniono fragmenty dachu grożące zawaleniem. Wreszcie pojawiła się nadzieja na ocalenie zapomnianego, a niezwykle ważnego śląskiego zabytku.

 

Zabytki w Wysokiej

Do rejestru zabytków w Wysokiej wpisano zespół pałacowy, XVIII-XIX w.: pałac (nr rej.: 326/58 z 10.03.1958r., wypis z księgi rejestru), park (nr rej.: 170/88 z 23.03.1988r.) i spichrz (nr rej.: 799/64 z 13.04.1964r.).

 

Informacje praktyczne i dojazd:

Przy dojeździe nie ma co liczyć na komunikację publiczną. Ewentualnie można ze sobą rower i do Raciborza dojechać pociągiem, np. z Katowic, Rybnika czy Kędzierzyna-Koźla, a dalej ruszyć w drogę o władnych siłach. Zmotoryzowanym polecam trasę z Gliwic: DK 408 i 919 do Raciborza, następnie do Nowej Cerekwi drogą 416 kierunek Głubczyce, w centrum wioski skręt w lewo w DK 419 do Branic, za miejscowością Niekazanice skręt w lewo w drogę lokalną, a później zjeżdżamy w pierwszą drogę w prawo i jesteśmy w Wysokiej. Około 85 km w jedną stronę. Samochód można zostawić w centrum wioski, pod kościołem, lub obok boiska znajdującego się blisko pałacu. Pałac nie jest w żaden sposób ogrodzony i zabezpieczony przed wejściem. Penetracja wnętrz dosyć ryzykowna, kradzieże elementów nośnych znacznie osłabiły stropy, część z nich już się zawaliła, pozostałe grożą zawaleniem. Uwaga: po zmianie właściciela w 2009 r., teren wokół pałacu został ogrodzony, w budynku trwają prace budowlane, brak możliwości zwiedzania.

 

Damian Dąbrowski,

styczeń 2009 r., aktualizacja: grudzień 2009 r.

 

 

Joomla templates by a4joomla