Powiat złotoryjski, gmina Świerzawa
(nazwa niemiecka: Reichwaldau, Kreis Schönau, od 1932 r. Kreis Goldberg)
Zabytki w Rzeszówku
Do rejestru zabytków w Rzeszówku nie został wpisany żaden obiekt. Najcenniejszy zabytek zespół pałacowo-parkowy z folwarkiem objęto jedynie ochroną na podstawie wpisu do ewidencji zabytków. Wpis obejmuje: ruinę pałacu (nr 52), trzy oficyny mieszkalne (nr 52, 52b), budynek gospodarczy, aleję lipową w zespole, dawny park z fragmentami muru ogrodzeniowego.
Pierwszy opis Rzeszówka pochodzi dopiero z końca XVIII wieku, jednak historia miejscowości jest zdecydowanie dłuższa. Prawdopodobnie około 1600 r. w miejscowości wzniesiono renesansowy dwór zbudowany z kamienia. Pierwotna siedziba był w kolejnych stuleciach wielokrotnie przebudowywana oraz powiększana, m.in. w XVIII w., czego efektem był barokowy pałac. Niezwykła budowla liczyła prawie 100 metrów długości! Wyjątkowy był również wysoki dach nakrywający znaczną część pałacu. W tym ogromnym obiekcie poza rezydencją właściciela dóbr znajdowały się również mieszkania pracowników oraz zabudowania gospodarcze. Niestety do dziś z zabytku pozostały dosłownie strzępy murów więc nie jest możliwe dokładniejsze przebadanie nawarstwień, zmian zachodzących w budynku, wreszcie określenie przeznaczenia poszczególnych części. Wśród licznych przedwojennych właścicieli majątku warto wymienić hrabiów von Hochbergów z Książa, rodzinę książąt von Oldenburg z Dolnej Saksonii, hrabiów von Sprenger z Małuszowa. Posiadłość należała również do wzbogaconych rodzin nieszlacheckiego pochodzenia, dla przykładu Müllerów, wzmiankowanych w miejscowości w 1845 roku Ostatnim prywatnym właścicielem włości był Walter von Uechtritz und Steinkirch, wymieniony w księdze adresowej z 1937 r.
Po II wojnie światowej posiadłość przejęło państwo polskie. W majątku urządzono Zakład Rolny, który wchodził w skład PGR w Starej Kraśnicy oraz Wojcieszowie. W II połowie XX w. pałac wykorzystywano na mieszkania dla pracowników zakładu. Z czasem dewastowany budynek został opuszczony. W co trudno uwierzyć stosunkowo niedawno w latach 1988-1989 naprawiano konstrukcję więźby i przełożono dach pałacu. Po upadku PGR-u było tylko gorzej. Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa zupełnie porzuciła zabytek. W 1995 roku wzmiankowano dziury w dachu i stropach, spękane ściany. W budowli użytkowano tylko jedno mieszkanie. Prawdziwa katastrofa nastąpiła jednak w kolejnych latach. Opuszczony dwór został praktycznie wyburzony. Właściwie przetrwała tylko część środkowa obiektu i to w formie postępującej ruiny, reszta praktycznie zniknęła. Pozostały tylko kamienne i ceglane resztki murów obwodowych i część ścian wewnętrznych. W starszych partiach dworu zachowało się kilka sklepień. Gruzowisko wykorzystywane jest dzisiaj jako nielegalne wysypisko śmieci. Rzeszówek to dziś stosunkowo mała wioska, rozciągająca się na sporej przestrzeni wzdłuż doliny rzeczki Kamiennik. Zabudowania rozrzucone, w przeciwieństwie do sąsiednich miejscowości rzuca się w oczy spora ilość domów przysłupowych.
Pałac w Rzeszówku był budowlą dwukondygnacyjną, założoną na planie wydłużonego prostokąta, z wyodrębnioną częścią środkową akcentowaną w elewacji frontowej. Fasada została opracowana w sposób symetryczny i zwieńczona trójkątnym szczytem z facjatą, co stanowiło typowy motyw dla śląskiej architektury rezydencjonalnej okresu baroku i późnego baroku. Korpus zdobiło boniowanie i fryz arkadowy, Wnętrza posiadały zróżnicowany charakter funkcjonalny, przy czym część centralna miała charakter reprezentacyjny, natomiast pomieszczenia boczne i zaplecze pełniły funkcje mieszkalne i gospodarcze. W niektórych partiach zachowały się sklepienia kolebkowe, zwłaszcza w obrębie oficyn i pomieszczeń pomocniczych. Istotnym elementem założenia był również park krajobrazowy, którego początki sięgają XVIII wieku, zlokalizowany za pałacem i powiązany kompozycyjnie z osią widokową budynku. W skład majątku wchodził folwark, obecnie nieistniejący, w znacznym stopniu uszkodzony już po wojnie przez Armię Czerwoną.
Rzeszówek położony jest około 15 kilometrów na południe od Złotoryi. Pozostałości zespołu pałacowo-parkowego znajdują się w środkowej części Rzeszówka, obok głównej ulicy prowadzącej przez wioskę. Dokładna lokalizacja ruin pałacu:
51.02370747886931, 15.94095322890106
Damian Dąbrowski,
Marzec 2026 r.
