Powiat jaworski, gmina Męcinka
(nazwa niemiecka Seichau, Kreis Jauer)
Zabytki w Sichowie
Do rejestru zabytków zostały wpisane: historyczny układ przestrzenny wsi, kościół parafialny pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny (nr rej. A/2400/1953 z 14 marca 1969 r.), cmentarz przykościelny (nr rej. A/2401/881/L z 16 lutego 1990 r.) oraz park pałacowy (nr rej. A/3388/547/L z 16 maja 1980 r.). Ponadto w gminnej ewidencji zabytków uwzględniono m.in. mur ogrodzeniowy cmentarza przykościelnego, dawną plebanię (obecnie budynek mieszkalny), budynek dawnej szkoły katolickiej (obecnie sklep), cmentarz ewangelicki, cmentarz rodowy Richthofenów, zespół pałacowo-parkowy z folwarkiem, ruiny pałacu, budynek gospodarczy zespołu folwarcznego, kaplicę grobową rodziny von Lieber w parku, lodownię, mur ogrodzeniowy parku z bramami oraz aleję prowadzącą z parku w kierunku Stanisławowa. Na szczególną uwagę zasługują malownicze ruiny dawnej rezydencji otoczone rozległym parkiem krajobrazowym, a także kaplica grobowa rodziny von Lieber, stanowiąca cenne świadectwo historii właścicieli majątku i jeden z najbardziej charakterystycznych elementów dawnego założenia pałacowo-parkowego.
Sichów to jedna z najstarszych miejscowości północnej części Pogórza Kaczawskiego. W źródłach pojawiła się już w 1217 roku jako Sychovici, a kilka lat później, w 1223 roku, odnotowano ją jako Sychowa przy okazji nadania przez księcia Henryka Brodatego dóbr klasztorowi cystersów w Lubiążu. Po sprzedaży majątku przez zakon wieś wielokrotnie zmieniała właścicieli, pozostając przez stulecia siedzibą rycerskiego, a następnie szlacheckiego majątku ziemskiego. Najwcześniejszymi znanymi właścicielami byli przedstawiciele rodu von Zedlitz, którzy władali Sichowem w XV i XVI wieku. To właśnie z ich czasami należy wiązać powstanie pierwszej murowanej siedziby. W 1626 roku dobra należały do cesarskiego radcy Hansa von Gersdorfa, po którego śmierci odziedziczyła je wdowa Anna Maria z domu von Schweinitz. Ich syn Rudolf von Gersdorf otrzymał od cesarza Leopolda I tytuł barona. W następnych latach majątek przeszedł w ręce rodziny von Falkenhayn, a w 1732 roku został zakupiony przez opata lubiąskiego Konstantego Beyera za imponującą kwotę 100 tysięcy talarów. Sichów włączono wówczas do rozległego klucza dóbr z siedzibą w Winnicy, pozostającego własnością cystersów aż do sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 roku. Po przejęciu majątku przez państwo pruskie właściciele zmieniali się stosunkowo często. W XIX wieku dobra należały kolejno do rodziny von Gersdorf, następnie do Amalii Ernestyny Jentsch z domu Otto, później do Wilhelma von Lieber, którego rodzina odegrała szczególnie istotną rolę w rozwoju majątku. Po śmierci Friedricha Wilhelma Kurta von Lieber dobra odziedziczyła jego żona Maria z domu von Förster, a około 1905 roku córka Elżbieta. Już rok później majątek przeszedł w ręce Ulricha von Richthofena, który połączył go z posiadłościami w Prusicach Dolnych, Leszczynie i folwarkiem Berghof. Ostatnim właścicielem przed 1945 rokiem był Manfred von Richthofen, używający nazwiska von Richthofen-Seichau.
Dzisiejsze ruiny kryją w sobie historię kilku kolejnych przebudów. Najstarszą fazę stanowił renesansowy dwór obronny, wzniesiony prawdopodobnie w drugiej połowie XVI wieku. Była to dwukondygnacyjna budowla z kamienia, otoczona murem i prawdopodobnie fosą, wykorzystującą wody pobliskiego strumienia Gajka. W końcu XVI lub na początku XVII wieku rezydencję znacznie rozbudowano, dobudowując kolejne skrzydła oraz reprezentacyjną klatkę schodową. W tym okresie powstały zachowane do dziś profilowane piaskowcowe obramienia okienne oraz dekoracje sgraffitowe zdobiące elewacje dziedzińca. W nieustalonym bliżej czasie dobudowano również charakterystyczną wieloboczną wieżę. Burzliwy epizod w dziejach dworu przyniósł rok 1813. Podczas kampanii napoleońskiej urządzono tutaj lazaret wojsk francuskich. W czasie bitwy nad Kaczawą zabudowania zostały ostrzelane przez wojska rosyjskie i doznały poważnych uszkodzeń. Zniszczenia usuwano jeszcze przez wiele następnych lat. W drugiej połowie XIX wieku właściciele z rodu von Lieber nadali rezydencji bardziej reprezentacyjny charakter. Powstał południowy ryzalit poprzedzony tarasem i schodami, przebudowano elewacje, a w parku wzniesiono neogotycką kaplicę grobową rodziny von Lieber. Równocześnie słynny projektant ogrodów Eduard Petzold opracował w 1889 roku projekt nowego parku krajobrazowego, wykorzystującego naturalne ukształtowanie terenu, aleje grabowe i lipowe, rozległe polany oraz system dawnych umocnień ziemnych. Zachowany projekt pokazuje również dawny układ zabudowań gospodarczych, lodownię, browar oraz niewielki pawilon ogrodowy. Największa przebudowa nastąpiła jednak dopiero w latach 1907–1909, już za rządów Ulricha von Richthofena. Zachowując starsze mury, nadano budowli efektowną neorenesansową formę znaną z archiwalnych fotografii. Czteroskrzydłowy pałac otaczał wewnętrzny dziedziniec, a nad całością dominowała wysoka, ośmioboczna wieża zwieńczona ozdobnym hełmem. Od południa dobudowano monumentalną salę jadalną wysuniętą przed lico murów, a elewacje ozdobiono bogatymi szczytami, wolutami i detalem kamieniarskim. Wjazdu strzegł portal z kartuszem herbowym Richthofenów. Rezydencja należała wówczas do najokazalszych siedzib ziemiańskich tej części Dolnego Śląska. Założenie pałacowo-folwarczne zajmowało południową część wsi. Do folwarku prowadziła ozdobna brama poprzedzona drogą ujętą kamiennymi murami. Sam folwark składał się z dwóch dziedzińców gospodarczych, za którymi rozciągał się park krajobrazowy. Do pałacu prowadziła aleja kasztanowców przechodząca w półkolisty podjazd, natomiast od zachodu budowlę otaczały fosa oraz ziemny wał obsadzony grabami. W jego wnętrzu zachowała się sklepiona lodownia. Na terenie parku znajdują się również relikty neogotyckiej kaplicy grobowej von Lieberów oraz tajemniczy wał ziemny i kopiec interpretowane przez część badaczy jako pozostałości średniowiecznego grodziska, choć ich geneza do dziś pozostaje przedmiotem dyskusji. Końcowy rozdział historii pałacu okazał się tragiczny. Podczas działań wojennych w 1945 roku rezydencja została spalona i już nigdy jej nie odbudowano. Część wyposażenia udało się zabezpieczyć i trafiła do Muzeum Regionalnego w Jaworze, jednak sam pałac szybko zamienił się w ruinę. Rozebrano znaczną część zabudowań folwarcznych, zniszczeniu uległa również kaplica grobowa. Po drugiej wojnie światowej majątek należał do PGR-u podlegającego pod Kombinat Jawor, a następnie był własnością Gminy Męcinka. Do dziś z pałacu zachowały się wysokie mury obwodowe, sklepione piwnice i fragmenty renesansowych oraz nowożytnych detali architektonicznych, pozwalające odczytać dawny układ jednej z ciekawszych śląskich rezydencji o wielowarstwowej historii.
Sichów położony jest około 11 kilometrów na zachód od Jawora. Z miasta powiatowego dojazd zapewnia DW363 w kierunku Złotoryi, przebiegająca przez środek Sichowa. Zespół pałacowo-parkowy z folwarkiem położone są na południe od tej trasy. Dokładna lokalizacja ruin pałacu:
51.0951165846352, 16.052548206593354
Damian Dąbrowski,
Lipiec 2026 r.
