Powiat wołowski, gmina Wińsko

(nazwa niemiecka Belkawe, w latach 1937-1945 Strenblick, Kreis Wohlau)

 

 

Zabytki w Białkowie

Do rejestru zabytków w Białkowie wpisano park dworski, z pocz. XX w., nr rej.: A/2600/478/W z 22.12.1980r. Ponadto w ewidencji zabytków znajduje się zespół pałacowy, w tym sam pałac, obecnie obserwatorium astronomiczne Uniwersytetu Wrocławskiego, a także kryty ganek – łącznik z dwoma wieżami i dwa obserwatoria astronomiczne.

Białków wzmiankowano już w 1202 roku pod nazwą Vbalca. W XVI wieku miejscowość należała do rodu von Niesemeuschel. Kolejnymi właścicielami Białkowa były rody: von Salisch (1688-1712r.), von Bibra (1749r.), von Legat (1761-1790r.), von Koelichen (1791r.), Rummler (1800r.). W 1830 roku majątek w Białkowie należał do radcy wojennego Holza. W miejscowości wzmiankowano folwark. W 1845 roku właścicielką posiadłości była wdowa po radcy wojennym Pani Ernestine Barbara Holze, z domu von Gaffron. Według opisu wioski w tym czasie znajdował się w niej dom pański i folwark. W 1872 roku dobra w Białkowie należały do porucznika w stanie spoczynku von Packisch-Festenberg. W 1881 roku majątek nabył dr Leo Johann Erdmann von Wutschichowsky (ur.1854r., zm.1927r.) z Sankt Petersburga. W 1894 roku opiekę nad posiadłością liczącą 138ha sprawował generalny pełnomocnik - Pan A. Maetschke. W 1912 roku administratorem dóbr dr Leo von Wutschichowsky`ego był M. Peters. Włości miały powierzchnię 138ha, w tym 6ha parku, ogrodu, dróg i podwórzy gospodarczych. Po śmierci Leo von Wutschichowsky`ego w 1927 roku majątek przeszedł na jego spadkobierców, w tym wdowę Panią Clarę Mathilde Theresie von Wutschichowsky z domu Wandrey z Miłoszyc koło Wrocławia (Meleschwitz). Według księgi adresowej z 1937 roku właścicielami posiadłości pozostawali spadkobiercy Leo Wutschichowsky`ego. Folwark dzierżawił Albert Kremerskothen. Dobra liczyły 133ha, w tym 2ha parku, ogrodu, dróg i podwórzy gospodarczych. Po śmierci Pani Clary von Wutschichowsky w pałacu w Białkowie urządzono schronisko dla Narodowosocjalistycznej Opieki Społecznej (Nationalsozialistische Volkswohlfahrt – NSV). Ostatecznie w 1942 roku majątek wraz z rezydencją, parkiem i obserwatorium astronomicznym wybudowanym przez Leo von Wutschichowsky`ego przekazano Uniwersytetowi Wrocławskiemu. W 1945 roku posiadłość zajęły wojska radzieckie. Zniszczeniu uległa część aparatury w obserwatorium. Jeszcze w tym samym roku Polacy przejęli posiadłość. Do dziś majątek stanowi własność Uniwersytetu Wrocławskiego. Obecnie działa w nim stacja obserwacyjna Instytutu Astronomicznego wspomnianej uczelni. Pałac można zobaczyć tylko z zewnątrz.

Rezydencja na przedwojennych fotografiach zamieszczonych na portalu www.dolny-slask.org.pl

Źródło: http://dolny-slask.org.pl/670082,foto.html?idEntity=561393 (dostęp: 27.02.2016r.)

Źródło: http://dolny-slask.org.pl/3520318,foto.html?idEntity=561393 (dostęp: 27.02.2016r.)

Źródło: http://dolny-slask.org.pl/807895,foto.html?idEntity=561393 (dostęp: 27.02.2016r.).

Rezydencja w Białkowie została wspomniana po raz pierwszy w opisie miejscowości z 1845 roku. Być może budynek został przekształcony na przełomie XIX i XX wieku za rządów Leo von Wutschichowskyego. Przed pierwszą wojną światową na terenie folwarku została wzniesiona willa dla dzierżawców majątku. Sam pałac jest budynkiem murowanym z cegły, założonym na planie prostokąta, podpiwniczonym, dwukondygnacyjnym, nakrytym dachami dwuspadowymi o niewielkim nachyleniu połaci. Skromnie zdobione elewacje rezydencji nie były nigdy potynkowane. Bryłę budynku ożywiają liczne ryzality i dwie wieże. Pałac posiada łącznik prowadzący do budynków obserwatorium. Do zabudowań przylega niewielki park.

Białków położony jest około 20 kilometrów na północny-wschód od Wołowa. Z Wołowa najlepiej skierować się DK338 prowadzącą do Wińska. Z Wińska należy wyjechać drogą lokalną prowadzącą do Białkowa przez Kleszczowie i Stryjno. Białków to bardzo mała miejscowość, dawny folwark stanowi większość jej zabudowy. Samochód można zaparkować na poboczu drogi biegnącej wzdłuż ogrodzenia otaczającego park przypałacowy.

Damian Dąbrowski,

Luty 2016r.

 

 

Joomla templates by a4joomla