Powiat wołowski, gmina Wińsko

(nazwa niemiecka Krehlau, Kreis Wohlau)

 

 

Zabytki w Krzelowie

Do rejestru zabytków w Krzelowie wpisano kościół parafialny p.w. św. Marcina, z lat 1859-60, nr rej.: 142/A/02 z 4.12.2002r.; cmentarz przy kościele, nr rej. j. w.; park pałacowy, z poł. XIX w., nr rej.: A/2598/483/W z 22.12.1980r. W ewidencji zabytków znajduje się zespół pałacowy, w tym sam pałac (obecnie szkoła, dawniej budynek nr 132, w 2016r. – nr 125), dom mieszkalny (obecnie bank, nr budynku 126) i wpisany do rejestru park pałacowy.

 

W 1305 roku w miejscowości wzmiankowano kościół. Z czasem Krzelów podzielono na dwie części – Dolny i Górny. Według źródła z 1787 roku zarówno w Krzelowie Dolnym jak i Górnym istniał folwark. Majątki w wiosce należały m.in. do rodu von Gersdorf, od przedstawiciela którego odkupił je von Brown. W 1830 roku właścicielem dóbr Dolny i Górny Krzelów (Ober und Nieder ) był porucznik von Wallenberg. W miejscowości wzmiankowano pałac i dwa folwarki. Według źródła z 1845 roku obydwie posiadłości dziewięć lat wcześniej nabyła za 34600 talarów reńskich wdowa von Wallenberg, z domu Ulrike Luise von Köppern. W tym czasie w Krzelowie znajdował się pałac i dwa folwarki. W 1872 roku dobra rycerskie Dolny i Górny Krzelów (Ober und Nieder Krehlau) posiadał Pan Goehle. W 1894 roku włości należały już do Fritza Krakera. Ich powierzchnia wynosiła 343ha, w tym 10ha dróg, podwórzy gospodarczych i innych użytków. W 1912 roku właścicielem majątków liczących 343ha (w tym 5,3ha dróg, podwórzy gospodarczych) był Paul Kahlert. Major w stanie spoczynku Paul Kahlert wymieniony został jako posiadacz dóbr także w książkach adresowych z lat 1917-1937. Być może pozostał właścicielem włości o powierzchni 323,75ha (w tym 0,5ha stawu, 3,5ha parku i ogrodu, 14,5ha dróg, podwórzy gospodarczych i innych użytków) do końca drugiej wojny światowej. Po 1945 roku majątek przejęło państwo polskie. Pałac wraz z folwarkiem początkowo znalazł się w gestii Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”. Następnie rezydencję przekazano resortowi oświaty. W latach 70. zabytek adaptowano na potrzeby szkoły podstawowej. Obecnie w pałacu w dalszym ciągu funkcjonuje szkoła. Budynek można zobaczyć z zewnątrz.

 

Pałac w Krzelowie na przedwojennych fotografiach.

 

Źródło: http://dolny-slask.org.pl/3247695,foto.html?idEntity=509903 (dostęp: 12.03.2016r.)

 

Źródło: http://dolny-slask.org.pl/964862,foto.html?idEntity=509903 (dostęp: 12.03.2016r.)

 

Źródło: http://dolny-slask.org.pl/721301,foto.html?idEntity=509903 (dostęp: 12.03.2016r.)

 

Pałac w Krzelowie wzmiankowano w opisie miejscowości z 1830 roku. Najprawdopodobniej rezydencja powstała jednak wcześniej, w połowie osiemnastego stulecia. Budynek powiększono i przekształcono około 1840 i 1880 roku. W latach 70. XX wieku przeprowadzono remont adaptacyjny i dostawiono do zabytku współczesną salę gimnastyczną. Pałac to budynek murowany z cegły, potynkowany, założony na planie prostokąta, podpiwniczony, dwukondygnacyjny, z częściowo użytkowym poddaszem, nakryty dachem czterospadowym. W elewacji bocznej zachodniej półkolista dobudówka i kwadratowa wieża, będąca dominantą rezydencji. Fasada (elewacja północna) siedmioosiowa, z centralnym trzyosiowym ryzalitem pozornym, ujętym pilastrami i zwieńczonym trójkątnym przyczółkiem. Okna w prostych obramieniach. Układ wnętrz dwutraktowy z centralnym holem, w nim klata schodowa.

Na południowy-zachód od rezydencji rozciągają się pozostałości parku. Od północy z pałacem sąsiaduje dawny folwark, którego zabudowania gospodarcze wzniesiono wokół prostokątnego dziedzińca.

Krzelów położony jest około 17 kilometrów na północny-zachód od Wołowa, przy trasie nr 334 łączącej stolicę powiatu z Chobienią. Zespół pałacowy (nr 125-126a)znajduje się w północnej części Krzelowa, na lewo od głównej drogi (DK36). Samochód można zaparkować w bocznej uliczce, w pobliżu ogrodzenia szkoły funkcjonującej obecnie w dawnej rezydencji.

 

Damian Dąbrowski,

Marzec 2016r.

 

Joomla templates by a4joomla