Powiat gliwicki, gmina Rudziniec
(nazwa niemiecka: Rudzinitz, w latach 1936-1945 Rudgershagen, Kreis Tost-Glewitz)
Rys historyczny i stan obecny:
Wioska w latach 1787-1833 była siedzibą jednej z linii rodziny von Groeling z Pniowa. Brakuje jednak jakichkolwiek informacji o wyglądzie ich rezydencji. W 1846r. miejscowość przeszła w ręce rodziny von Ruffer-Rother, która ufundowała neoklasycystyczny pałac, zbudowany przed 1860r. Pożar w 1874r. zniszczył znaczną część wioski, nie oszczędzając również pałacu. Rezydencję odbudowano w latach 1874-76. Pałac obecny wygląd, w stylu neorenesansu włoskiego, zawdzięcza przebudowie z 1907r.
Pałac w Rudzińcu w latach 2006-2009
Pałac murowany z cegły, potynkowany, zbudowany na planie prostokąta, trzykondygnacjowy (do 1907r. dwukondygnacjowy), w części środkowej podwyższony o mezzanino, nakryty spłaszczonym czterospadowym łamanym dachem. Elewacja frontowa (północna) 9-osiowa, z centralnym 3-osiowym pozornym ryzalitem, poprzedzonym tarasem wspartym na czterech żeliwnych kolumnach. Elewacja ogrodowa również 9-osiowa, z niewielkim, 1-osiowym pozornym ryzalitem środkowym. Wszystkie elewacje ozdobione boniowaniem, zwieńczone fryzem z dekoracją roślinną (w elewacji ogrodowej usunięty po 1945r.). Okna w ozdobnych obramieniach, na drugiej kondygnacji ujęte pilastrami lub półkolumnami, zamknięte trójkątnymi lub segmentowymi naczółkami. Wnętrza pałacu przebudowane po drugiej wojnie światowej, straciły swój historyczny charakter, jedynie w niektórych pomieszczeniach przetrwała dekoracja sztukatorska sufitów.
Na południe od pałacu znajduje się zaniedbany rozległy (powierzchnia 13,2 ha) park krajobrazowy.
Po drugiej wojnie światowej majątek został przejęty przez Skarb Państwa. Na bazie folwarku utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne, a w pałacu mieszkania dla jego pracowników. Później w części pomieszczeń rezydencji urządzono magazyny. W związku z tym wnętrza pałacu zostały mocno przebudowane i w większości straciły swój historyczny charakter. Jedynie w niektórych pomieszczeniach zachowała się dekoracja sztukatorska sufitów. W latach 70. XX wieku w pałacu ulokowano szkołę rolniczą z internatem. Odbywały się w nim również wykłady Uniwersytetu Ludowego. W zabytku działał hufiec OHP, organizowano również noclegi dla wakacyjnego odpoczynku dzieci. W latach 80. XX wieku nowy użytkownik - Kuratorium Oświaty i Wychowania - dokonał kolejnego remontu. Od 1984 r. w pałacu funkcjonowała szkoła podstawowa (klasy 1-3). Z czasem część pomieszczeń rezydencji była przeróżnie wykorzystywana. W budynku działały m.in. Biblioteka Publiczna i Ośrodek Pomocy Społecznej. Szkołę podstawową zlikwidowano w pałacu około 2010 roku. Zabytek przejęła gmina, która dość długo nie potrafiła go sprzedać. Ostatecznie rezydencja trafiła w ręce osoby prywatnej. W budynku prowadzono jakieś prace remontowe, na pewno dotyczyły m.in. pokrycia dachu. W 2025 roku pałac nie był użytkowany. Przez długi czas budynek był zabezpieczony przed wejściem, ostatnio to się jednak zmieniło. Trudno powiedzieć jaki jest jego stan własnościowy. Szkoda bo stosunkowo dobrze zachowany zabytek powoli niszczeje. Elewacje pałacu są mocno zawilgocone, miejscami odpada z nich tynk. Pałac można zobaczyć przede wszystkich z zewnątrz. Proponuję również przejść się po dawnym parku, jedna ze ścieżek prowadzi do pięknego drewnianego kościoła.
Zabytki w Rudzińcu
Do rejestru zabytków w Rudzińcu wpisano kościół par. p.w. św. Michała Archanioła, drewniany, XVII w. (nr rej.: 304/50 z 2.05.1950r. oraz 359/60 z 10.03.1960r.) oraz zespół pałacowy, 1840r. (nr rej.: 1347/85 z 30.08.1985r.): pałac i park.
Informacje praktyczne i dojazd:
Do Rudzińca bardzo dobry dojazd komunikacją publiczną zapewniają liczne kursy autobusów PKS z Gliwic oraz pociągi relacji Gliwice – Kędzierzyn-Koźle. Osobom wybierającym się w drogę samochodem proponuję jechać z Gliwic DK 88 do węzła w Kleszczowie, dalej A 4 do następnego węzła w Pławniowicach, następnie DK 40 w kierunku Kędzierzyna-Koźla, za miejscowością Łany skręcamy w lokalną drogę do Rudzińca. W jedną stronę około 29 km. Na miejscu możemy zaparkować samochód przed pałacem.
Damian Dąbrowski,
Marzec 2009 r., aktualizacja styczeń 2025 r.
Pałac w Rudzińcu w 2025 r.
